Αναζητήσαμε μέσα από το διαδίκτυο μοναστηριακά έγγραφα που αφορούν στην Ορμύλια και βρήκαμε τον κατάλογο της μονής Δοχειαρίου, που είναι μια αξιόλογη εργασία πολλών ετών του κ. Ν. Οικονομίδη και των συνεργατών του. Σ’ αυτόν τον κατάλογο, που περιλαμβάνει εκατό σαράντα πέντε έγγραφα, τα εικοσιένα αναφέρονται στην Ορμύλια.
Κατά την ανάγνωση των εγγράφων διαπιστώσαμε τη διένεξη δύο μονών για την ιδιοκτησία ενός νερόμυλου στην Ορμύλια και την παρέμβαση του Πατριάρχη για τη λύση της διαφοράς.
Στο έγγραφο 25, Απρίλιος του 1341 μ.Χ (βυζαντινοί χρόνοι) αναγράφεται η σημερινή ονομασία του χωριού μας και είναι η παλαιότερη επίσημη αναφορά του ονόματος ‘’Ορμήλεια- Ορμύλια’’, την οποία έχουμε σημειώσει μέχρι τώρα, και διαφέρει μόνο ως προς τη γραφή της.
Επίσης και στο υπ’ αριθ. 122 έγγραφο, 25 Μαίου 1601, αναγράφεται και πάλι η ονομασία ‘’Ορμήλεια’’, ενώ στα υπόλοιπα αναφέρεται ως Ερμήλεια.
Κατά την ανάγνωση των εγγράφων θα διαπιστώσετε κι άλλα αξιόλογα στοιχεία για γνώση και δίνεται η ευκαιρία για περαιτέρω έρευνα του παρελθόντος αυτού του τόπου που ζούμε σήμερα.
( Όποιος γνωρίζει κάτι αξιόλογο για την Ορμύλια, ας μας το στείλει στο email που αναγράφεται στο πάνω μέρος του blog στη στήλη ‘’επικοινωνία’’.)
ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΔΟΧΕΙΑΡΙΟΥ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ TOΥ ΑΡΧΕΙΟΥ
ΕΓΓΡΑΦΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΤΩΝ ΕΤΩΝ 1037-1695
Ό κατάλογος τοΰ Βυζαντινού καί πρώιμου Μεταβυζαντινού αρχείου της
μονής Δοχειαρίου ήταν ουσιαστικά έτοιμος το καλοκαίρι του 1969. Ή συλλογή
κι ή ταξινόμηση τοΰ ύλικοΰ είχαν γίνει μετά από επανειλημμένες επισκέψεις
στο μοναστήρι, πού διοργανώθηκαν από το Κέντρο Βυζαντινών Ερευνών
κατά τα ετη 1961, 1967, 1968 καί 1969. Έκτος από τον συντάκτη του καταλόγου,
στις αποστολές αυτές έλαβαν μέρος καί οί συνάδελφοι Α. Κομίνης, Π.
Νικολόπουλος, Α. Μαυρομμάτης καθώς καί ό φωτογράφος Λ. Άνανιάδης.
Κατά την παραμονή μας στην μονή Δοχειαρίου, μας προσφέρθηκε εγκάρδια
φιλοξενία καί εξαιρετικοί όροι εργασίας, πού μας επέτρεψαν νά συμπληρώσουμε
το έργο της καταλογογράφησης σέ σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα.
Οί σεβάσμιοι πατέρες της μονής, καί ιδιαίτερα ό γέρων 'Ιερόθεος, οί ιερομόναχοι
Νικόλαος καί Παγκράτιος καί ό ιεροδιάκονος 'Ιωακείμ ας δεχθούν κι
άπο τήν θέση αύτη τις θερμές μας ευχαριστίες.
ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΕΣ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΕΙΣ TOΥ ΑΡΧΕΙΟΥ
Τά παλιά έγγραφα τοΰ μοναστηρίου είχαν επανειλημμένα ταξινομηθεί,
δπως φαίνεται άπο τις σημειώσεις πού εϊναι γραμμένες στην πίσω επιφάνεια
τους. Πολλά ξενόγλωσσα έγγραφα είχαν μεταφραστεί, ιδιαίτερα αφότου το
"Αγιον "Ορος έγινε καί πάλι μέρος της Ελληνικής επικράτειας (1912). Γύρω
στο 1920 όμως, πραγματοποιήθηκε μια συστηματική προσπάθεια γιά νά ταξινομηθεί
το παλιότερο αρχείο της μονής μέ πρωτεργάτη τον αρχιμανδρίτη
Χρ. Κτενά: τά επισημότερα έγγραφα αριθμήθηκαν καί άντιγράφηκαν σ' έναν
κώδικα, πού προκάλεσε τον θαυμασμό τοΰ F. Dölger χ καί πού χρησίμεψε ώς
βάση γιά κάμποσες άπο τις δημοσιεύσεις, οί όποιες αναφέρονται στον πίνακα
βραχυγραφιών (βλ. πιο κάτω).
1. F. D ö l g e r , Der Kodikellos des Christodulos in Palermo, Archiv für Urkun
denforschung 11 (1929), σελ. 59 — Byzantinische Diplomatik, Ettal 1956, σελ. 67.
198 Ν. ΟΙΚΟΝΟΜΙΔΗ
Η ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΟΥ ΕΠΙΤΕΛΕΣΤΗΚΕ ΚΑΤΑ ΤΙΣ ΑΠΟΣΤΟΛΕΣ ΤΟΥ ΚΒΕ
Κατά τις αποστολές πού οργανώθηκαν άπο το ΚΒΕ περιγράφτηκαν καί φωτογραφήθηκαν:
Ελληνικά έγγραφα αρχαιότερα τοΰ έτους 1700.
Τουρκικά έγγραφα αρχαιότερα τοΰ έτους 1000 Έγίρας (1591/2).
Βλάχικα έγγραφα.
Τά έγγραφα ταξινομήθηκαν σε φακέλλους καί τοποθετήθηκαν σε μεταλλική
αρχειοθήκη, τήν όποια προσέφερε στην μονή το Κέντρο Βυζαντινών 'Ερευνών:
τά φωτογραφημένα έγγραφα βρίσκονται κυρίως στα συρτάρια 1 καί 2 της αρχειοθήκης.
Τά συρτάρια 3 καί 4 περιέχουν κυρίως έγγραφα Ελληνικά καί
Τουρκικά, πού δεν φωτογραφήθηκαν. Υπάρχει επίσης ενα μεγάλο ερμάρι με
μεταγενέστερα 'Ελληνικά καθώς καί ένα κιβώτιο με νεώτερα Βλάχικα έγγραφα.
Ή εργασία ταξινόμησης τών Βυζαντινών καί τών πρώιμων Μεταβυζαντινών
αρχείων τών μονών τοΰ 'Αγίου "Ορους εντάσσεται στα πλαίσια μιας γενικότερης
προσπάθειας, πού είχε αναληφθεί στο ΚΒΕ άπο το 1961. 'Αποτέλεσμα
της προσπάθειας αυτής ήταν δημοσιεύσεις σχετικές με τά αρχεία τών μονών
Διονυσίου1, Κωνσταμονίτου 2 καί Σταυρόνικήτα3. Τώρα δημοσιεύεται ό
κατάλογος της μονής Δοχειαρίου — Οπως είχε γραφτεί το 1969, με τήν προσθήκη
μόνο εισαγωγής καί ευρετηρίων — ό όποιος θά ακολουθηθεί ελπίζουμε,
από τήν επιστημονική σχολιασμένη έκδοση τών Βυζαντινών εγγράφων τοΰ
αρχείου.
1. Π. Ν ι κ ο λ ο π ο ύ λ ο υ - Ν . Ο ί κ ο ν ο μ ί δ η , 'Ιερά Μονή Διονυσίου. Κατάλογος
τον 'Αρχείου, Σύμμεικτα 1 (1966), σελ. 257-327. Πρβλ. Actes de Dionysiou, Ικδ.
Ν. Ο ί κ ο ν ο μ ί δ η (Archives de l'Athosi IV), Παρίσι 1968.
2. Ν. Ο ί κ ο ν ο μ ί δ η , 'Ιερά Μονή Κωνσταμονίτου. Κατάλογος τοϋ 'Αρχείου, Σύμμεικτα
2 (1970 ), σελ. 416 - 436. Πρβλ. Actes de Kastamonitou, έ'κδ. Ν. Ο ί κ ο ν ο μ ί δ η
(Archives de l'Athos, IX), Παρίσι 1978.
3. Ν. Ο ί κ ο ν ο μ ί δ η , 'Ιερά Μονή Σταυρονικήτα. Κατάλογος τοϋ 'Αρχείου, Σύμμεικτα
2 (1970), σελ. 437 -458.
ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΔΟΧΕΙΑΡΙΟΥ 199
ΠΙΝΑΚΑΣ ΒΡΑΧΥΓΡΑΦΙΩΝ
D a r r o u z è s , Regestes : J. D a r r ο u ζ è s, Les regestes des actes du Patriarcat de
Constantinople, I/V, Les regestes de 1310 à 1376, Παρίσι 1977.
D ö l g e r , Regesten : F. D ö l g e r , Regesten der Kaiserurkunden des oströmischen
Reiches, Μόναχο-Βερολίνο, τόμ. 4 (1960), τόμ. 5 (1965- σε συνεργασία μέ τον Ρ.
Wirth).
D ö J g e r, Schatzkammern: F. D ö l g e r , Aus den Schatzkammern des heiligen
Berges, Μόναχο 1948.
Γ έ ρ ω ν Ι ε ρ ό θ ε ο ς : Γ έ ρ ο ν τ ο ς Ι ε ρ ο θ έ ο υ Δ ο χ ε ι α ρ ί τ ο υ , Το μονύδριον
τοϋ Καλλιγράφου, Αθήνα 1929.
Κατάλογος: Χ ρ. Κ τ έ ν α , Γα κειμηλιαρχεΐα της εν Άγίφ "Ορει "Αθω Ιερας, βασιλικής,
πατριαρχικής και σταυροπηγιακής μονής τοϋ Δοχειαρίου, ΕΕΒΣ 7 (1930), σελ. 104 -
132.
Κ τ έ ν α ς : Χ ρ. Κ τ έ ν α , Χρυσόβουλλοι λόγοι της εν "ΑΟφ Ιεράς, βασιλικής, πατριαρχικής
καί σταυροπηγιακής μονής τοϋ Δοχειαρίου, ΕΕΒΣ 4 (1927), σελ. 285-311
(Ιγγρ. 1 - 11 )· Σιγιλλιώδη καί άλλα πατριαρχικά έγγραφα τής εν "Αθα> ιεράς, βασιλικής,
πατριαρχικής και σταυροπηγιακής μονής τοϋ Δοχειαρίου, ο.π. 5 (1928), σελ.
100 - 129 (εγγρ. 12- 20)· Ό πρώτος τοϋ'Αγίου "Ορους"Αθω και ή «Μεγάλη Μέση»
ή «Σύναξις», δ.π. 6 (1929), σελ. 233-281 (Ιγγρ. 21 -30).
Κώδιξ: Ό κώδικας με τα αντίγραφα τών εγγράφων, στον όποιο αναφερθήκαμε παραπάνω.
(Παρακάτω παραθέτουμε τα έγγραφα που αφορούν στην Ορμύλια)
8 Χρυσόβουλλος λόγος τοΰ 'Ιωάννου Ç Καντακουζηνού
'Οκτώβριος, ίνδ. 3, έτ. 6858 (1349)
Συρτ. 2, φάκ. 2,4. Χάρτης 355 x 272. Μελάνη μαύρη, κιννάβαρι.— Διατήρησις καλή:
υγρασία.— Συντομογραφίαι όλίγαι. Πρωτότυπον.
Ό αυτοκράτωρ έπικυροΐ τήν κατά λόγον γονικότητος παραχώρησιν εις τον
Δημήτριον Δεβλιτζηνον «ποσότητος» εκατόν ύπερπύρων, ή οποία θα ληφθή
εκ τής είς το χωρίον Έρμήλειαν οικονομίας του. — Ά ρ χ . : Έπεί διωρίσατο
ή βασιλεία μου δια προστάγματος, ώς αν εχη ό οικείος. . .
Κατάλογος, άρ. ΙΔ'. Κώδιξ, σελ. 49 - 50.
"Εκδ.: Κ τ έ ν α ς , άρ. 4. D ö l g e r , Schatzkammern, άρ. 10. Πρβλ. D ö l g e r -
W i r t h, Regesten, άρ. 2954.
10 Χρυσόβουλλος λόγος τοΰ 'Ιωάννου Ε' Παλαιολόγου
22 Σεπτεμβρίου, ίνδ. 9, ετ. 6864 (1355)
Συρτ. 2, φάκ. 1,2. ΙΙεργαμηνή 665 x 238. Μελάνη φαιοπρασίνη, κιννάβαρι,— Διατήρησις
καλή.— Συντομογραφίαι όλίγαι. Πρωτότυπον. Είς το κάτω μέρος, υπόλοιπα τής μηρίνΟου
δι' ής άπεκρέματο ή χρυσή σ φ ρ α γ ί ς τοϋ αότοκράτορος.
Ό αυτοκράτωρ επιστρέφει εις τήν μονήν τών 'Ασωμάτων τοΰ Δοχειαρίου
κτήματα, τά όποια τής είχον άφαιρεθή παρά τοΰ «πατρός» του τοΰ αύτοκρά-
τορος Καντακουζηνοΰ. Τά εν λόγω κτήματα είναι: γή καλούμενη Διαβολό-
καμπος, μετά τής σκάλας τής Κονίτζης" ή εις Έρμήλειαν γή γονική, καθώς καί
έτερα ή αγορασθείσα άπο τοΰ Συρμουρίνου- εις τάς Άμυγδαλέας γή γονική. —
"Α ρ χ. : Ούδεν όντως ίδιον πέφνκεν. . .
ΙΙρβλ. D ö l g e r - W i r t h , Regesten, άρ. 3048.
15 Πρόσταγμα τοΰ Μανουήλ Β' Παλαιολόγου
30 Νοεμβρίου, ίνδ. 8, ετ. 6923 (1414)
['Ιανουάριος, ίνδ. 2, έτ. 6917 (1409)]
Συρτ. 2, φάκ. 2,7. Χάρτης 292 χ 355. Μελάνη καστανόχρους, κιννάβαρι.— Διατήρησις
καλή: υγρασία, ασήμαντα σχισίματα.— Συντομογραφίαι όλίγαι. Πρωτότυπον.
Ό έν Θεσσαλονίκη ευρισκόμενος αυτοκράτωρ έπικυροΐ παλαιότερον πρόσ-
ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΔΟΧΕΙΑΡΙΟΥ 205
ταγμά του (τοΰ Ιανουαρίου 1409) υπέρ τής μονής Δοχειαρίου, έν τώ όποίω
καθωρίζετο οτι: Το μετόχιον 'Λμαριανά, το όποιον είχεν άφαιρεθή άπο τής
μονής, επιστρέφεται είς αυτήν υπό τον δρον δπως αυτή καταβάλη είς το κράτος
το χαράτζιν, το όποιον έπλήρωνεν είς τους Τούρκους. Επίσης ή μονή θα
κατέχη το ήμισυ τοΰ μετοχίου τής Έρμηλείας. —-"Α ρ χ. : Οί ενασκούμενοι τή
σεβάσμια μονή τον Δοχιαρίου, παραγενόμενοι. . .
Κατάλογος, άρ. Ι θ ' . Κώδιξ, σελ. 60-61.
Έκδ.: Κ τ έ ν α ς , άρ. 10. Πρβλ. D ö l g e r - W i r t h , Regesten, άρ. 3322, 3342.
ΕΓΓΡΑΦΟΝ ΑΥΤΟΚΡΑΤΕΙΡΑΣ ΤΟΥ ΒΓΖΑΝΤΙΟΥ
21 Πρακτικον
"Ανευ χρονολογικής ενδείξεως (περί το 1317;)
Συρτ. 1, φάκ. 18,1. Χάρτης 312 x 217. Μελάνη καστανόχρους.— Διατήρησις κακή:
όπαί, σχισίματα, υγρασία.— Συντομογραφίαι πολλαί. 'Ολίγα ορθογραφικά σφάλματα.
Άντίγραφον (!£' αι.).
Ό άπογραφεύς τοΰ θέματος Θεσσαλονίκης παραδίδει «έπί κεφαλαίω» προς
τήν μονήν τών Ταξιαρχών τοΰ Δοχειαρίου γήν 330 μοδίων εις "Αγιον Ήλίαν
Έρμηλείας προερχομένην έξ αγορών ή δωρεών παροικικών κτημάτων. —"Α ρ χ. :
[Έπεί εν τω] ποιεΐν ημάς άπογραφικήν εξίαωσιν. . .
Σ η μ ε ί ω σ ι ς : Ό άντιγραφεύς έχει αφήσει πολλά κενά εντός τοϋ κειμένου, είς τα
σημεία Οπου δέν ήδύνατο νά ανάγνωση το πρωτότυπον Εγγραφον.
Έκ25 Σιγιλλιωδες γράμμα τοΰ πρωτοκυνηγοΰ
'Ιωάννου Βατατζή
'Απρίλιος, ίνδ. 9 (1341)
Συρτ. 2, φάκ. 7,4. Περγαμηνή 553 x 335. Μελάνη καστανόχρους.— Διατήρησις καλή:
μικρά σχισίματα.— Συντομογραφίαι σχετικώς όλίγαι. Πρωτότυπον. Εις το κάτω μέρος
ζωγραφική άπομίμησις σ φ ρ α γ ϊ δ ο ς .
Ό 'Ιωάννης Βατατζής παραδίδει προς τήν μονήν τών Ταξιαρχών τοΰ Δοχειαρίου
τά άπηλλαγμένα φόρου κτήματα της, ήτοι: το χωρίον "Ατουβλαν
έν τω κατεπανικίω Έρισσοΰ (περιορισμός)- τήν γήν τής Περιγαρδικείας (περιορισμός)
· το μετόχιον τών 'Αγίων 'Αποστόλων καί το μετόχιον τής Θεοτόκου
καί τοΰ 'Αγ. Νικολάου είς Λογγόν (περιορισμός)· δύο γαίας τοΰ 'Ρωσαίου
ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΔΟΧΕΙΑΡΙΟΥ 209
εις Καλαμαρίαν (περιορισμοί, αναγραφή τών προσκαθημένων)* γήν είς τήν
Όρμήλειαν. — " Α ρ χ. : ΈπεΙ εϋρον τήν κατά το "Αγιον "Ορος. . . μονήν. . .
τοϋ Δοχειαρίον κατέχονσαν κτήματα γονικά. . .
33 Δικαστική απογραφή προικώων περιουσιακών στοιχείων
Αύγουστος, ίνδ. 7, έ'τ. 6892 (1384)
Συρτ. 1, φάκ. 18,6. Χάρτης 417 x 300. Μελάνη φαιά.—• Διατήρησις κακή: όπαί, σχισίματα,
υγρασία, ελλείπουν τεμάχια τοϋ εγγράφου.— Συντομογραφίαι όλίγαι. 'Ολίγα ορθογραφικά
σφάλματα. Άντίγραφον κεκυρωμένον δια τών υπογραφών δύο τουλάχιστον αρχόντων
τής μητροπόλεως Θεσσαλονίκης.
Τή αιτήσει τής Μαρίας, χήρας τοΰ Μανουήλ Δοβλυτζηνοΰ, κατοίκου Θεσσαλονίκης,
απογράφονται τά εναπομένοντα προικώα αυτής περιουσιακά στοιχεία
καί τά προς αυτήν κατά καιρούς κληροδοτηΟέντα παρά συγγενών της'
απογράφεται καί ή κινητή περιουσία τοΰ συζύγου της. Διαπιστούται οτι υπάρχει
έλλειμμα 871 ύπερπύρων είς τήν προικώαν περιουσίαν της. Δια τοΰτο,
μέχρις ότου ειρήνευση ή κατάστασις καί καταστή δυνατή ή έκτίμησις τής έκτος
τής Θεσσαλονίκης εγγείου περιουσίας τοΰ Δοβλυτζηνοΰ, πάσα ή εν λόγω περιουσία
δεσμεύεται υπέρ τής χήρας, ή όποια καί θα είσπράττη τά τυχόν εισοδήματα.
Τά έκτος τής πόλεως χωράφια ευρίσκονται είς Γαλικόν, Κολύταιναν,
"Ομπραστον καί Έρμήλειαν. —-"Λ ρ χ. : Τοϋ οικείου τω κραταιώ. . . βασιλεϊ
κυρ Μανονήλ τοΰ Δοβλντζηνον τον βίον άπολιπόντος. . .
34 Σεκρετικον γράμμα τοΰ αΰτοκρατορικοΰ
δικαστηρίου Θεσσαλονίκης
'Οκτώβριος, ίνδ. 13, ετ. 6913 (1404)
Συρτ. 2, φάκ. 6,5. Χάρτης 362 x 293. Μελάνη καστανόχρους.— Διατήρησις μετρία:
όπαί, υγρασία.— Συντομογραφίαι όλίγαι. Πρωτότυπον.
Ή Μαρία Δοβλυτζηνή ένήγαγεν εις το βασιλικον σέκρετον τήν μονήν Δοχειαρίου
διότι δεν παρεϊχεν είς αυτήν τά τρία «αδελφάτα», τά όποια ειχεν αναλάβει
τήν ύποχρέωσιν νά παρέχη είς τους κληρονόμους τοΰ Δοβλυτζηνοΰ, έναντι τοΰ
υπ' αύτοΰ χαρισθέντος εις τήν μονήν κτήματος τής Έρμηλείας. Το δικαστήριον
διατάσσει τήν μονήν δπως εξακολούθηση νά παρέχη τά ύπεσχημένα αδελφάτα
είς τήν Δοβλυτζηνήν.—-Μία πρόταξις καί δύο ύπογραφαί.—'"Λ ρ χ. : Τής
Δοβλυτζηνής κυράς Μαρίας έγκληση ποιησαμένης. . .
Κατάλογος, άρ. ΚΙΓ. Κώδιξ, σελ. 79 - 81.
35 Παραδοτικον γράμμα τοΰ Παύλου Γαζή
καί τοΰ Γεωργίου Πρίγκιπος
Μάιος, ίνδ. 2, ετ. 6917 (1409)
Συρτ. 2, φάκ. 5,4. Περγαμηνή 057 κ 3'»3. Μελάνη καστανόχρους.—• Διατήρησις καλή.—
Συντομογραφίαι πολλαί. Πρωτότυπον.
ΙΕΡΑ MONI! ΔΟΧΕΙΑΡΙΟΓ 213
Οί Γαζής καί Πρίγκιψ παραδίδουν προς τήν μονήν Δοχειαρίου πάντα τά
εν Καλαμάρια κτήματα καί μετόχια της ήτοι: τον πύργον τής ΙΙεριγαρδικείας-
το ήμισυ τοΰ πύργου τής Έρμηλείας· το χωρίον Μαριανά' το ήμισυ τοΰ Καλο-
κάμπου (αναγράφονται οί πάροικοι καί το τέλος, το όποιον οφείλουν προς το
δημόσιον)" το παλαιοχώριον "Αγιος Νικόλαος είς Έρμήλειαν τά δουλικά ζευγάρια
τής μονής' τους υδρόμυλους, κήπους καί αμπελώνας είς Έρμήλειαν καί
Μαριανά' το άλιοτόπιον είς τον Καλόκαμπαν. —-"Α ρ χ.: Έπει ώρίσθημεν παρά
τοϋ κραταιού. . . βασιλέως Ινα παραδώμεν. . .
Κατάλογος, άρ. ΛΒ'. Κώδιξ, σελ. 86 - 88.
"Εκδ. : D ö l g e r , Schatzkammern, άρ. 63.
ψαν κολυμ39 "Αναγραφή κτημάτων
Ή χρονολογία άπωλέσθη (ΙΕ' αϊ.)
Συρτ. 1, φάκ. 17,1. Χάρτης 623 x 291. Μελάνη καστανόχρους.— Διατήρησα κακίστη:
άκέφαλον, κολοβόν, σχισίματα, υγρασία.— Συντομογραφίαι όλίγαι. Πολλά ορθογραφικά
σφάλματα. Άντίγραφον ( ; ).
Πολυάριθμα κτήματα τής περιοχής Έρμηλείας, εκτάσεως 2-50 στρεμμάτων,
με ενδειξιν τοΰ ονόματος τοΰ καλλιεργητού καί τίνων γειτόνων. —
"Α ρ χ. : (άκεφ. ). . . τον Τηγαναν χωραψιον. . .
άρ. 2387.λίγο 40 Επιστολή τοΰ πατριάρχου Καλλίστου τοΰ Α'
(1350 - 1353, 1355 - 1363)
Συρτ. 2, φάκ. 9,6. Χάρτης 239 Χ 296. Μελάνη καστανόχρους.— Διατήρησις μετρία:
φθοραί έξ υγρασίας, σχισίματα.— Συντομογραφίαι όλίγαι. Πρωτότυπον.
ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΔΟΧΕΙΑΡΙΟΪ 215
Ό πατριάρχης παρακαλεί τον αυτοκράτορα όπως παρέμβη παρά τω μεγάλω
έταιρειάρχη Ταρχανειώτη καί τον διάταξη δπως έπιστρέψη προς τήν μονήν
Δοχειαρίου το κτήμα τής Έρμηλείας, το όποιον αύτη είχεν αγοράσει άπο τον
«επί τοΰ στρατοΰ» Συρμουρΐνον, — "Α ρ χ. : Κράτιστε, θεόστεπτε. . . βασι-
λεϋ. . . Είδέναι βονλόμεθα τήν άγίαν βασιλείαν σον. . .
Κατάλογος, άρ. ΛΘ'. Κώδιξ, σελ. 99 - 101.
Έκδ.: Κ τ έ ν α ς , άρ. 12. Πρβλ. D a r r o u z è s , Regestes, άρ. 2387.
41 Γραφή τοΰ πατριάρχου Καλλίστου τοΰ Α'
7 'Ιουλίου, ίνδ. 8 (1355)
Συρτ. 1, φάκ. 20,4. Χάρτης 269 x 292. Μελάνη καστανόχρους.— Διατήρησις κακή:
υγρασία, μεγάλαι όπαί.— Συντομογραφίαι όλίγαι. Πρωτότυπον.
Ό πατριάρχης απευθύνεται προς τους μοναχούς τής μονής Ξηροποτάμου
καί τους καλεί δπως, εντός ενός έ'τους, παρουσιασθούν είς το έν Κωνσταντι-
νουπόλει συναδικον δικαστήριον δια νά αντιμετωπίσουν τους Δοχειαρίτας μοναχούς,
οί όποιοι παρουσίασαν τίτλους περί ένας ύδρομύλωνος, τον όποιον διεκδικούν
αί δύο μοναί. Είς το δικαστήριον θά κατάθεση ώς γνώστης τής υποθέσεως
è επί τοΰ στρατοΰ Μάρκος συρ Μουρΐνος. Έάν ή προθεσμία παρέλθη
άπρακτος, ό υδρόμυλων θά κατακυρωθή είς τήν μονήν Δοχειαρίου. — Μηνο-
λόγιον. —"Α ρ χ. : Οί ενασκούμενοι τή κατά το άγιον δρος. . . μονή τοϋ Ξηρο-
ποτάμον. . . Οί μοναχοί τής σεβάσμιας μονής τον Δοχειαρ'ιον. . .
Πρβλ. D a r r o u z è s , Regestes, άρ. 2587 (χρονολ.: 1370).
πριν τη 42 Γράμμα τοΰ πατριάρχου Καλλίστου τοΰ Α'
Σεπτέμβριος, ίνδ. 9 (1355)
Συρτ. 1, φάκ. 20,2. Χάρτης 222 Χ 294. Μελάνη φαιά καί καστανόχρους.— Διατήρησις
μετρία: όπαί, σχισίματα.— Συντομογραφίαι όλίγαι. 'Ορθογραφία. Άντίγραφον κεκυρωμένον
δια τής υπογραφής τοΰ Σμύρνης Μακαρίου.
Ό Δούκας Γλαβάς συρ Μουρϊνος είχε προ ετών πωλήσει είς τήν μονήν Δοχειαρίου
το εκ κληρονομιάς περιελθον είς αυτόν κτήμα τής Έρμηλείας, διάφοροι
δμως άνωμαλίαι ήμπόδισαν τους μοναχούς άπο τοΰ νά πληρώσουν εγκαίρως
το τίμημα. Ή έξόφλησις έγένετο πρό τίνος ενώπιον τοΰ πατριάρχου. Κατόπιν
σχετικής διαβεβαιώσεως τοΰ Συρ Μουρίνου ό πατριάρχης αποφαίνεται
δτι ό έν τω κτήματι ευρισκόμενος υδρόμυλος ανήκει είς τήν μονήν Δοχειαρίου
καί δχι είς τήν τοΰ Ξηροποτάμου, οί μοναχοί τής οποίας άβασίμως τον διεκδι-
κοΰν.— "Α ρ χ. : Έπει δ οικείος τω κρατίστω και αγίω μου αυτοκράτορι. . .
216 Ν. ΟΙΚΟΝΟΜΙΔΗβά π
49 Γράμμα τοΰ μητροπολίτου Θεσσαλονίκης Γαβριήλ
Φεβρουάριος, ίνδ. 9, έτ. 6924 (1416)
Συρτ. 1, φάκ. 17,10α καί β. Χάρτης, τρία τεμάχια, πλάτους 297, μήκους 41,42 καί 43.
Μελάνη καστανόχρους.— Διατήρησις κακίστη: το μεγαλύτερον μέρος τοϋ εγγράφου έχει
άπολεσθή.— Συντομογραφίαι όλίγαι. Πρωτότυπον.
Ό μητροπολίτης Θεσσαλονίκης, μετά τήν ύπό τοΰ αύτοκράτορος (Μανουήλ
Β' ) διαπίστωσιν οτι οί Ξηροποταμηνοί μοναχοί δι' άπατης απέσπασαν εύνοϊ-
κον δι' αυτούς πρόσταγμα, ρυθμίζει τήν διαφοράν μεταξύ τής μονής Ξηροποτάμου
καί τής μονής Δοχειαρίου. — Μηνολόγιον. —"Α ρ χ. : (άκέφ. ). . . καί
δη δ κραταιός καί άγιος ημών ανθέντης καί βασιλεύς. . .
50 Γράμμα τοΰ μητροπολίτου Θεσσαλονίκης Συμεών
Δεκέμβριος, ίνδ. 13 (1419)
Συρτ. 2, φάκ. 9,7. Χάρτης 439 x 299. Μελάνη καστανόχρους καί φαιά (το μηνολόγιον).—
Διατήρησις καλή.— Συντομογραφίαι όλίγαι. Πρωτότυπον.
Ό Μανουήλ Δοβλυτζηνός, πριν φονευθή ύπό Τούρκων είς τήν μάχην τοΰ
Χορταίτου, εϊχε παραχωρήσει είς τήν μονήν Δοχειαρίου το είς Έρμήλειαν
κτήμα του, ύπό τον δρον δπως γίνεται έν τή μονή μνημόσυνον τών γονέων του
καί όπως ή μονή παρέχη είς αυτόν καί, μετά τον θάνατον του, είς ενα κληρο-
νόμον του, τρία αδελφάτα καί μνημονεύει αυτών έν ταϊς ίεροτελεστίαις. Πράγματι,
μετά τον θάνατον τοΰ Δοβλυτζηνοΰ καί τον άποκλεισμόν καί τήν άλω-
σιν τής Θεσσαλονίκης ύπό τών Τούρκων, τά τρία αδελφάτα έδίδοντο είς τήν
σύζυγόν του, ή οποία πρό τίνος απέθανε. Νΰν το κτήμα διεκδικείται ύπό τής
θυγατρός τοΰ Δοβλυτζηνοΰ, συζύγου τοΰ Βαρθολομαίου Κόμητος. Ό αρχιεπίσκοπος
Θεσσαλονίκης εξευρίσκει συμβιβαστικήν λύσιν, συμφώνως προς
τήν οποίαν το κτήμα τελικώς παραμένει είς τήν μονήν Δοχειαρίου. — Μηνολόγιον.
—"Α ρ χ. : Ό Δοβλιτζηνος εκείνος κυρ Μανουήλ. . .
Κατάλογος άρ. Μ'. Κώδιξ, σελ. 101 - 104.
τιση 99 Άφιερωτήριον εγγραφον
Αύγουστος, ίνδ. 11, Ιτ. 6821 (1313)
Συρτ. 1, φάκ. 17,2. Χάρτης 244 x 310. Μελάνη καστανόχρους και μαύρη (ύπογραφαί).—
ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΔΟΧΕΙΑΡΙΟΥ 235
Διατήρησις κακή: σώζεται μόνον το κάτω μέρος τοϋ εγγράφου' υγρασία, σχισίματα, φθοραί.—
Συντομογραφίαι πολλαί. Πρωτότυπον.
Ό (άγνωστος) δωρητής άφιεροΐ είς τήν μονήν τοΰ Αγίου Νικολάου Μεσαμ-
πέλων τά έν Έρμηλεία κτήματα του, τά όποια κατέχει ύπό μορφήν προνοίας.
' Η δωρεά ισχύει εφ' όσον ό ίδιος καί τά τέκνα του είναι έν ζωή καί κατέχουν
τήν πρόνοιαν. Ή μονή αναλαμβάνει νά μνημονεύη τών δωρητών καί τών βασιλέων.
— 3 ύπογραφαί (2 μαρτύρων καί τοΰ ταβουλλαρίου Δημητρίου Διαβα-
σημέρη). — Ά ρ χ. : (άκέφ. ) . . .όθεν καί από τής σήμερον. . .
100 Άφιερωτήριον εγγραφον
Μάιος, ίνδ. 12, έ'τ. 6822 (1314)
Συρτ. 1, φάκ. 17,3. Χάρτης 220 x 320. Μελάνη καστανόχρους.- Διατήρησις κακίστη:
σώζεται μόνον το κάτω μέρος τοΰ έγγραφου' υγρασία, σχισίματα.— Συντομογραφίαι πολλαί.
Πρωτότυπον.
Οί (άγνωστοι) δωρηταί άφιεροΰν είς τήν μονήν τής Π αν [αγίας;] τά έν
έν Έρμηλεία κτήματα των, τά όποια κατέχουν ύπό μορφήν προνοίας. Ή δωρεά
ισχύει εφ' όσον ούτοι εξακολουθούν νά κατέχουν τήν πρόνοιαν. Ή μονή
ύποχρεοΰται νά μνημονεύη τών δωρητών καί τών βασιλέων. — 4 ύπογραφαί
(3 μαρτύρων καί τού ταβουλλαρίου Δημητρίου Διαβασημέρη). -"Αρχ. :
(άκέφ. ) . . .προνοιαστικώς έν τή Έρμηλεία. . .
103 Γράμμα του Δούκα Γλαβδ Μάρκου συρ Μουρίνου
Ή χρονολογία άπωλέσθη (ολίγον προ τοΰ 1366)
Συρτ. 1, φάκ. 16,2. Χάρτης 334 x 295. Μελάνη καστανόχρους.— Διατήρησις κακή:
ελλείπει τό κάτω μέρος, σχισίματα, όπαί, υγρασία.— Συντομογραφίαι όλίγαι. Πρωτότυπον.
Ό σύρ Μουρΐνος, ό όποιος εΐχε πωλήσει προς τήν μονήν Δοχειαρίου τό έν
Έρμηλεία κτήμα του, πιστοποιεί δτι ή μονή αυτή είναι ό μόνος νόμιμος ιδιοκτήτης
ολοκλήρου τοΰ έν τω κτήματι υδρόμυλου, τό ήμισυ τοΰ όποιου διεξε-
δίκουν οί μοναχοί τοΰ Ξηροποτάμου. —'Επί τοΰ νώτου δύο ύπογραφαί εκκλησιαστικών
όφφικιαλίων. —"Α ρ χ. : "Εφθασα πρό τίνος ήδη καιρού εγώ Δούκας.
. .
"Εκδ.: D ö l g e r , Schatzkammern, άρ. 115.
106 Γράμμα τοΰ Μανουήλ
Σεπτέμβριος, ίνδ. 1 (1377;)
Συρτ. 1, φάκ. 17,8. Χάρτης 195 Χ 274. Μελάνη καστανόχρους.— Διατήρησις κακή:
σχισίματα, υγρασία, ελλείπουν τεμάχια τοϋ έγγραφου.— Συντομογραφίαι όλίγαι. Πρωτότυπον.
Ό Μανουήλ, τή συμφωνώ γνώμη τοΰ πρωτοστράτορος Παλαιολόγου, παραιτείται
υπέρ τής μονής Δοχειαρίου πάσης διεκδικήσεως σχετικώς προς τρία
ζευγάρια καί ένα πάροικον είς Έρμήλειαν.—"Αρχ.: (άκέφ.) [Έπεί] προ-
ολίγου αναδραμόιν εις προσκύνησιν. . .
108 Εγγραφον του Μανουήλ Δοβλυτζηνοΰ
Ή χρονολογία άπωλέσθη (περί το 1381)
Συρτ. 1, φάκ. 18,5. Χάρτης 436 x 292. Μελάνη καστανόχρους καί μαύρη.-— Διατήρησις
κακή: όπαί, σχισίματα, υγρασία' τό εγγραφον είναι κολοβόν.— Συντομογραφίαι όλίγαι.
'Ορθογραφία. Πρωτότυπον.
Ό Μανουήλ Δοβλυτζηνός καί ό ηγούμενος τής μονής Δοχειαρίου 'ίωνάς
ανταλλάσσουν έ'γγραφα επί τής έξης υποθέσεως: ό Δοβλυτζηνός παραχωρεί
είς τήν μονήν τό έν Έρμηλεία κτήμα του, ένώ οί μοναχοί αναλαμβάνουν Οπως
α) μνημονεύουν έν ταϊς άκολουθίαις τών γονέων του καί αύτοΰ τοΰ ιδίου καί
ποιοΰν κατ' έ'τος είδικόν μνημόσυνον καί β) παρέχουν είς τόν Δοβλυτζηνόν καί
είς εν εισέτι πρόσωπον, τό όποιον αυτός θέλει καθορίσει, τρία «αδελφάτα»
καταβαλλόμενα είς εΐδος (σΐτον, Οσπρια, έλαιον, τυρόν) έν Θεσσαλονίκη. Είς
τό Οπισθεν μέρος τοΰ έγγραφου, τουλάχιστον 5 ύπογραφαί αξιωματούχων τής
Θεσσαλονίκης. —"Α ρ χ. : Έν ονόματι. . . δ δοΰλος τοΰ κραταιού. . . βασιλέοις
Μανονήλ δ Δοβλυτζηνός. . .
111 Γράμμα τής Θεοδώρας, συζύγου τοΰ
Βαρθολομαίου Κόμητος
Δεκέμβριος, [ίνδ. 13], Ι τ . 6928 (1419)
Συρτ. 1, φάκ. 18,4. Χάρτης 440 x 298. Μελάνη καστανόχρους.— Διατήρησις κακή:
ελλείπουν τμήματα τοΰ έγγραφου κατά μήκος τής αριστεράς ώας, όπαί, υγρασία, σχισίματα.—
Συντομογραφίαι όλίγαι. 'Ορθογραφία. Πρωτότυπον.
Ή Θεοδώρα, θυγάτηρ τής προσφάτως θανούσης Μαρίας Δοβλυτζηνής, διε-
ξεδίκησεν ώς κληρονόμος τά έν Έρμηλεία χωράφια, τά όποια εΐχον παρά τών
γονέων της παραχωρηθή προς τήν μονήν Δοχειαρίου. Τή παρεμβάσει τοΰ μητροπολίτου
Θεσσαλονίκης Συμεών, επέρχεται συμβιβασμός: ή μονή διατηρεί
τά χωράφια, παρέχει Ομως είς τήν Θεοδώραν τά τρία αδελφάτα διά τό έτος
1419/20 καί άποζημίωσιν 12 ύπερπύρων. — Σίγνον τής Θεοδώρας καί 5
ύπογραφαί (έν αΐς ή τοΰ συζύγου τής Θεοδώρας καί τοΰ χαρτοφύλακος Θεσσαλονίκης
Νικολάου Πρεβεζιάνου). —"Αρχ. : <| Θεοδώρα) ή σύζνγος τώ
περιόντι αρχοντι. . .
122 Όμολογία
25 Μαΐου 7109 (1601)
Συρτ. 1, φάκ. 27,5. Χάρτης 158 x 154. Μελάνη καστανόχρους.— Διατήρησις μετρία:
υγρασία, όπαί.— Συντομογραφίαι όλίγαι. 'Ορθογραφικά σφάλματα. Πρωτότυπον.
Οί γέροντες τής χώρας Όρμήλειας έπώλησαν αντί 1400 άσπρων είς τόν
Παΐσιον, οίκονόμον τής μονής Δοχειαρίου, εν άμπέλιόν διά νά πληρώσουν το
χ-αράτ^ι το αυθεντηκον. —13 ύπογραφαί. —"Α ρ χ. : "Ετους ,ζρθ' έν μηνιΜαΐω
κε . Όμολογονμεν ημείς ή γέρονταις της χώρας τής Όρμήλιας. . .
Περισσότερα... »
Ένα πολύ παλιό βιβλίο Γεωγραφίας, ηλικίας εκατόν δώδεκα (112) χρονών, ανέσυρε από το κατώι του σπιτιού του ο παππούς μου, Μιχάλης Μιχαλούδης, και μου το παρέδωσε ως κειμήλιο, μαζί με μια σειρά κι άλλων παλιών βιβλίων.
Στο εξώφυλλο αναγράφονται οι εκδότες του: Ιωάννης Καλογερόπουλος και Γ. Κιάντος. Έχει εκδοθεί κατόπιν αδείας του Υπουργείου Παιδείας (της Τουρκίας) υπʼ αρ. 1/79 και ημερομηνία 5 Απριλίου από το βιβλιοπωλείο του Ν. Χριστομάνου στη Θεσσαλονίκη το 1899, το οποίο βρισκόταν στην οδό Φραγκομαχαλά, αριθ. 13.
Από Ρεσπέντζα
